GENOMIKA VA BIOINFORMATIKA MARKAZI

                  O’zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi

                 

 

flag.png

Home » Qiziqarli ma'lumotlar » O'zbekiston yosh olimlari va ixtirochilari

O'bekiston yosh olimlari va ixtirochilari

 O'zbekcha kashfiyot: Oshqavoq palagidan bodiring....

е 

Тошкент давлат аграр университети доценти Салоҳиддин Юнусов ошқовоқ пояларида бодринг етиштирди. Бу ҳақда ЎзА хабар берган.
«Касбим тақозоси билан деҳқонлар ва фермерлар билан тез-тез учрашиб тураман. Улар касалликларга чидамли, серҳосил, экспортбоп навларни сўраб-суриштиришади. Албатта, деҳқон не машаққатлар билан ерга уруғ қадайди, парвариш қилади. Агар экин ҳосилга кирмасдан пояси сарғайиб, касалланса, қанчадан-қанча меҳнат чиппакка чиқади. Шунда қовоқни бодрингга пайванд қилиш ва бунда уларнинг экиш муддати ва поясининг диаметрига эътибор қаратдик. Бодринг қовоқгуллилар оиласига мансуб бир йиллик экин бўлиб, қовоқ эса нисбатан қурғоқчиликка ва касалликларга чидамли бўлганлиги туфайли уларни пайвандлаш мумкин. Бунда қовоқнинг бир қанча нав намуналари ва бодрингнинг «Ўзбекистон – 740» нави ўрганилди», – дейди С.Юнусов. 
Пайвандлаш усулида кўчатларни парваришлаш катта эътибор талаб қилади. Пайвандланган ўсимликларнинг кесилган жойи битгунга қадар махсус ҳимояланган жойда ҳаво намлигини 90-95 фоиз ва ҳаво ҳароратининг кундузи 20-25 даража, кечаси 16-19 даража бўлишини таъминлаш учун 4-6 кун давомида назорат қилиб турилади. Пайвандланган кўчатлар бодринг етиштириш агротехник тадбирлари асосида парваришланади. Бунда кўчатлар очиқ майдонга қўш қатор қилиб, лентасимон усулда экилади. 
«Ўтган йили мана шу пайвандланган бодринг кўчатидан экканмиз. Ростини айтсам, аввалига бу усулда бодринг етиштиришдан бироз чўчиганман. Қандай бўлар экан? Шунча меҳнатга куйиб қолмасмиканман, деган хаёлга боргандим. Аммо бир гектардан ўттиз беш тонна ҳосил олиб, ҳосилдорликдан кўзларим қувнади. Илгари оддий усулда бодринг етиштириб, гектарига йигирма, йигирма беш тонна ҳосил олардик. Баъзида пояси тез сарғайиб, касалланиши оқибатида яна ҳам кам ҳосил бўларди. Бу бодринг пояси ёзнинг иссиғига чидамли, юқори ҳосилдорлиги, мазали таъми ҳамда узоқ муддатгача яхши сақланиши билан бизга маъқул бўлди. Жорий йилда уч гектарда пайвандланган бодринг экамиз. Ҳозирданоқ кўплаб заводлар билан шартномалар имзолаганмиз», – дейди Андижон вилояти Асака туманидаги «Самар агро завод» масъулияти чекланган жамияти раҳбари Баҳодир Аҳмедов.. «Касалликларга чидамли, маҳаллий иқлим шароитига мос, серҳосил, эртапишар навларни яратиш ва ресурстежамкор етиштириш технологияларини ишлаб чиқиш олимларимиз фаолиятининг асосини ташкил этади. Кейинги йилларда университетимиз олимлари бодрингнинг очиқ майдон учун олтита, ҳимояланган майдонда етиштириш учун тўртта янги навини яратди», – дейди С.Юнусов.Ўзбекистонда етиштирилган мева-сабзавотлар дунёда витаминларга бойлиги билан довруғ қозонган. Австрия фермерлар ташкилоти томонидан чоп этиладиган Bio Austria журналида Ўзбекистон экологик тоза маҳсулотлар етиштириш борасида улкан салоҳиятга эга эканлиги алоҳида таъкидланган. Унда ушбу соҳани янада ривожлантириш учун қўшма лойиҳаларни ҳаётга татбиқ қилиш зарурлиги қайд этилиб, австриялик сармоядорларнинг эътибори Ўзбекистон агросаноат тараққиётига қаратилган. Мамлакат қишлоқ хўжалигида амалга оширилаётган ислоҳотлар самарасида озиқ-овқат экин майдонлари кенгайтирилиб, уларнинг парваришида органик, биологик ва маҳаллий ўғитлардан фойдаланилмоқда. Ҳатто қайта ишлаш, сақлаш жараёнида ҳам сунъий қўшимчалар қўшилишига йўл қўйилмайди. Бундан кўзланган асосий мақсад битта: табиий ва экологик тоза маҳсулотлар етказиб беришни кўпайтириш, тармоқнинг экспорт салоҳиятини юксалтиришдир.

Batafsil ma`lumot uchun
www.kun.uz

O'zbekistonlik yosh ixtirochi....

O'zbekistonlik yosh ixtirochi zaharli gazdan kislorod olish yo'lini kashf etdi.O'zbekiston 27 Fevral 2017 13672 
Qashqadaryolik Feruz Murodinov zavod, korxona va avtomobillardan chiqayotgan zaharli gazni qayta ishlab, uni kislorodga aylantirib beruvchi qurilma ixtiro qildi. Bu haqda “Ishonch” muxbiri Sulaymon Haydarov xabar bermoqda.

Qurilma ob`yektdan chiqayotgan zaharli SO2 gazini to'sib, uni kislorodga aylantirish bilan bir qatorda sarf bo'layotgan yonilg'ini bir necha barobar tejab qoladi. Foydali ish koeffitsiyenti o'n baravar ortadi, ya`ni 10 litr yonilg'i sarf bo'ladigan ish 1 litr yonilg'i bilan bajariladi. Shuningdek, avtomatik tarzda filtrni almashtiradi va havodagi changni tozalab, tashqariga haydab chiqaradi. Qurilmaning to'rt xil turdagi reaktiv yonilg'i turi bilan ishlashi esa, har tomonlama qulaylik va yengillik yaratadi.

 — Ushbu qurilmani yaratish g'oyasi 8-sinfdaligimda paydo bo'lgan, — deydi Feruz Murodinov. — Kimyo darsligining so'nggi sahifasida D.Mendeleyevning kimyoviy elementlar davriy jadvalini o'rganish chog'ida organik moddalarning tabiatda tutgan o'rni hamda zaharli gazlarning jamiyatga keltiradigan zarari va buning natijasida yuzaga keladigan salbiy oqibatlar ushbu loyihaga qo'l urishimga turtki bergan. Bunda dastlab, menga otam va maktabdagi ustozim Sa`dulla Bo'tayev yaqindan yordam berishdi. Qilgan har bir ishim ularning fikri bilan boyib bordi. Besh yil deganda qurilma loyihasi yakuniga yetdi. Endi faqatgina qurilmani yasab, uni ishga tushirish qoldi, xolos. Dvigatel zavodlarda asosiy zaharli gaz chiqish joyi hamda avtomobillarning glushiteliga (shovqinni pasaytiruvchi moslama - tahr.) o'rnatiladi. Uning afzalliklari ko'p. Yonilg'ini tejash, mashina ichidagi havodan changni ajratib, tashqariga chiqarib yuborishda ham foydalanish mumkin.

Ma`lumotlarga qaraganda, inson bir kecha-kunduzda o'rtacha 1,5 kilogramm oziq-ovqat, 2,5 litr suv iste`mol qiladi. Odam o'pkasi esa bir sutkada 13 kubometr havoni yutib chiqaradi. Odam ovqat yemasdan bir oy, suvsiz uch kun yashashi mumkin. Biroq havosiz ikki-uch daqiqadan ortiq yashay olmaydi.

Bundan tashqari, transport vositalaridan chiqadigan is gazi o'simlik va hayvonot dunyosi, suv va tuproqni ham zararlaydi. Ifloslangan havo ta`sirida o'simliklarda modda almashinuvi buziladi, ekinlar va mevali daraxtlar kamhosil bo'lib qoladi. Bugina emas, is gazi tabiatdagi fotosintez jarayoniga ham salbiy ta`sir o'tkazishi aniqlangan.

Ma`lumot o'rnida: Feruz 1996 yilda Qashqadaryo viloyati, Chiroqchi tumanining Langar qishlog'ida To'raqul Do'stov va Maxfirat Ibrohimova xonadonida tug'ilgan. Maktabni tamomlagach, 2011 yilda Chiroqchi yengil sanoat kasb-hunar kollejiga o'qishga kirdi. 2013 yilda Feruz ushbu loyihasi bilan «Yurt kelajagi» iqtidorli yoshlar tanlovining respublika bosqichida ishtirok etib, g'olib deb topildi va diplom bilan taqdirlandi.O'zbekistonlik yosh ixtirochi zaharli gazdan kislorod olish yo'lini kashf etdiO'zbekiston 27 Fevral 2017 13672 
Qashqadaryolik Feruz Murodinov zavod, korxona va avtomobillardan chiqayotgan zaharli gazni qayta ishlab, uni kislorodga aylantirib beruvchi qurilma ixtiro qildi. Bu haqda “Ishonch” muxbiri Sulaymon Haydarov xabar bermoqda.

Qurilma ob`yektdan chiqayotgan zaharli SO2 gazini to'sib, uni kislorodga aylantirish bilan bir qatorda sarf bo'layotgan yonilg'ini bir necha barobar tejab qoladi. Foydali ish koeffitsiyenti o'n baravar ortadi, ya`ni 10 litr yonilg'i sarf bo'ladigan ish 1 litr yonilg'i bilan bajariladi. Shuningdek, avtomatik tarzda filtrni almashtiradi va havodagi changni tozalab, tashqariga haydab chiqaradi. Qurilmaning to'rt xil turdagi reaktiv yonilg'i turi bilan ishlashi esa, har tomonlama qulaylik va yengillik yaratadi.

17021352_1120413608080746_6637441846437076238_naszaz1

 

— Ushbu qurilmani yaratish g'oyasi 8-sinfdaligimda paydo bo'lgan, — deydi Feruz Murodinov. — Kimyo darsligining so'nggi sahifasida D.Mendeleyevning kimyoviy elementlar davriy jadvalini o'rganish chog'ida organik moddalarning tabiatda tutgan o'rni hamda zaharli gazlarning jamiyatga keltiradigan zarari va buning natijasida yuzaga keladigan salbiy oqibatlar ushbu loyihaga qo'l urishimga turtki bergan. Bunda dastlab, menga otam va maktabdagi ustozim Sa`dulla Bo'tayev yaqindan yordam berishdi. Qilgan har bir ishim ularning fikri bilan boyib bordi. Besh yil deganda qurilma loyihasi yakuniga yetdi. Endi faqatgina qurilmani yasab, uni ishga tushirish qoldi, xolos. Dvigatel zavodlarda asosiy zaharli gaz chiqish joyi hamda avtomobillarning glushiteliga (shovqinni pasaytiruvchi moslama - tahr.) o'rnatiladi. Uning afzalliklari ko'p. Yonilg'ini tejash, mashina ichidagi havodan changni ajratib, tashqariga chiqarib yuborishda ham foydalanish mumkin.

Ma`lumotlarga qaraganda, inson bir kecha-kunduzda o'rtacha 1,5 kilogramm oziq-ovqat, 2,5 litr suv iste`mol qiladi. Odam o'pkasi esa bir sutkada 13 kubometr havoni yutib chiqaradi. Odam ovqat yemasdan bir oy, suvsiz uch kun yashashi mumkin. Biroq havosiz ikki-uch daqiqadan ortiq yashay olmaydi.

Bundan tashqari, transport vositalaridan chiqadigan is gazi o'simlik va hayvonot dunyosi, suv va tuproqni ham zararlaydi. Ifloslangan havo ta`sirida o'simliklarda modda almashinuvi buziladi, ekinlar va mevali daraxtlar kamhosil bo'lib qoladi. Bugina emas, is gazi tabiatdagi fotosintez jarayoniga ham salbiy ta`sir o'tkazishi aniqlangan.

Ma`lumot o'rnida: Feruz 1996 yilda Qashqadaryo viloyati, Chiroqchi tumanining Langar qishlog'ida To'raqul Do'stov va Maxfirat Ibrohimova xonadonida tug'ilgan. Maktabni tamomlagach, 2011 yilda Chiroqchi yengil sanoat kasb-hunar kollejiga o'qishga kirdi. 2013 yilda Feruz ushbu loyihasi bilan «Yurt kelajagi» iqtidorli yoshlar tanlovining respublika bosqichida ishtirok etib, g'olib deb topildi va diplom bilan taqdirlandi.

Batafsil ma`lumot uchun
www.kun.uz

Ўзбек олими 3 килограммлик лимон етиштирди…

fgfg

 Ўзбекистон Миллий университети ҳузуридаги Полимерлар кимёси ва физикаси илмий-тадқиқот маркази илмий ходими Муҳаммадазиз Фахриддинов яратган янги лимон нави тахминан уч килограмм келади. 

– Марказимиз илмий жамоаси яратган "ўзхитан" препарати бу борада қўл келди, – дейди М.Фахриддинов. – Яшил қаламчалардан кўчат тайёрлашда унга шу модда билан ишлов берилди. Кўчатда ташқи таъсирларга, турли касалликларга қарши иммунитет пайдо бўлди. Илдиз чиқиши учун авваллари 60 кун талаб этилган бўлса, энди у тенг бараварга қисқарди. Мазкур кўчатлар икки йил иссиқхона шароитида етилгач, очиқ майдонда экилди. Уч йил эҳтиётлаб парвариш қилинса, кўчатнинг қуввати ошгани сайин унинг ташқи таъсирга чидамлилиги ошиб боради.

Янги лимон нави кўчатлари 10 даражагача бўлган совуққа дош бермоқда, деб хабар берди ЎзА.